Revolutionaire stamcel-kweektechniek maakt testen medicijnen op patiëntenweefsel mogelijk

UTRECHT - Het aanbieden van een 'op maat' gemaakte behandeling voor de individuele patiënt met dikkedarmkanker. Oftewel: 'personalised medicine'. De aanleg van een 'levende biobank' van dikkedarmkanker-tumoren - waaraan Utrechtse onderzoekers onder leiding van hoogleraar Hans Clevers werken in samenwerking met het Britse Sanger Institute - maakt dit mogelijk.

Dikkedarmkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker. Jaarlijks overlijden wereldwijd bijna 700.000 mensen aan deze ziekte. De overlevingskansen van darmkankerpatiënten zijn goed wanneer de ziekte tijdig wordt ontdekt, maar nemen sterk af wanneer de ziekte vergevorderd is. Voor deze laatste groep is het essentieel dat zo snel mogelijk de juiste medicijnen gevonden worden.

Onderzoekers van het Hubrecht Instituut en UMC/Universiteit Utrecht beschreven in 2009 een revolutionaire kweekmethode waarmee het mogelijk werd om uit losse stamcellen uit de muizendarm mini-darmpjes op te kweken, zogenaamde 'organoids'. Deze organoids zijn functionele mini-organen die in weefselkweek kunnen groeien. In het onderzoek dat deze week wordt gepubliceerd in Cell , beschrijvenMarc van de Wetering en collega’sdat deze methode gebruikt kan worden voor het aanleggen van een levende biobank van 'tumoroids'. Dit zijn dikkedarmkanker-tumoren die op dezelfde manier als organoids in het lab gekweekt en vermeerderd kunnen worden.

Kanker ontstaat door een opeenstapeling van fouten in de erfelijke eigenschappen (DNA) van stamcellen. Door deze fouten trekken de cellen zich niets meer aan van de signalen die groei en rust regelen. Om tumoroids te kunnen gebruiken voor medicijnonderzoek is het essentieel dat ze lijken op de tumor waarvan ze gemaakt zijn. DNA-analyse toont aan dat de fouten in het DNA van de tumor ook aanwezig zijn in het DNA van de tumoroids en deze dus een goede afspiegeling zijn van de tumor. Een andere voorwaarde is dat de tumoroids gebruikt kunnen worden in een geautomatiseerde testopstelling.

Het onderzoek laat zien dat het mogelijk is om de gevoeligheid of resistentie van het tumorweefsel van de individuele patiënt voor een scala aan kankergeneesmiddelen te bepalen. In een volgende stap kan deze methode gebruikt worden om aan iedere kankerpatiënt een individuele therapie voor te schrijven, gebaseerd op geneesmiddelgevoeligheid of geneesmiddelresistentie van diens gekweekte tumorweefsel.

Deze levende biobank (die wordt opgericht met ondersteuning van het KWF/Sta Op Tegen Kanker

) wordt beschikbaar gesteld aan kankeronderzoekers en bedrijven wereldwijd die nieuwe geneesmiddelen en therapieën tegen kanker willen ontwikkelen.