'Minilongen' kweken in de strijd tegen kindersterfte

"Het respiratoir syncytieel virus veroorzaakt bij oudere kinderen en volwassenen vaak verkoudheid in de winter", zegt Louis Bont, kinderarts in het Wilhelmina Kinderziekenhuis, onderdeel van het UMC Utrecht. "Maar alleen jonge kinderen worden écht ziek. Het virus is de op één na grootste oorzaak van kindersterfte in de wereld. Ook is het wereldwijd de meest voorkomende reden van ziekenhuisopnames."

Rond de werking van het virus bestaan nog veel vragen. "We weten nog niet waarom juist een kind er zo ziek van wordt", zegt Bont. "We weten ook niet precies hoe de ziekte ontstaat en ook niet goed hoe deze te behandelen. Er bestaat dan ook nog geen vaccin. Daarom wil ik de ziekte goed in kaart brengen. Om die reden was ik op zoek naar een goed model om in Nederland mee aan de slag te gaan."

Bont kwam in contact met Norman Sachs, een celbioloog werkzaam in de groep van Hans Clevers bij het Hubrecht Instituut. Sachs werkt aan zogenaamde organoids, kleine orgaantjes, vervaardigd uit stamcellen van het originele orgaan, waarmee de Utrechtse moleculair geneticus Clevers wereldfaam kreeg. Deze techniek gebruikt Sachs om een soort minilongen te kunnen kweken. "Ze bestaan uit blaasjes van alle celtypen die we in de longen vinden”, licht hij toe. “Van cellen die slijm aanmaken tot cellen die trilharen dragen. Deze organoids zijn ideaal om de werking van het virus en mogelijke medicijnen ertegen te onderzoeken."

Het tweetal kreeg een Seed Money Grant toegekend en kan hiermee een start maken. Om de organoids te maken, krijgen ze stamcellen van kankerpatiënten, waar reeds weefsel van is afgenomen voor hun behandeling. "We zijn er al in geslaagd om organoids te infecteren”, zegt Sachs. “Nu gaan we kijken naar verschillen tussen organoids van kinderen die ziek zijn en van kinderen die niet zo ziek zijn. Ook willen we de organoids van een kind vergelijken met die van een volwassene. Zo zien we of de longen anders reageren.”

Uiteindelijk willen de onderzoekers met het organoids-model een vaccin ontwikkelen dat de ziekte kan voorkomen. "Ik verwacht dat we over tien tot vijftien jaar een vaccin hebben. Dit moet dan in het rijksvaccinatieprogramma worden opgenomen, zodat kinderen geen last meer hebben van RSV", aldus Bont. Dat we dan minder verkouden worden, verwacht hij niet. "Er zijn nog tal van andere virussen die verkoudheid veroorzaken."