Afdrukken van kattenpootjes aangetroffen in 15de-eeuwse boeken van Universiteit Utrecht

Kattenliefhebbers weten het: katten komen graag op je boek zitten. Ook vijftiende-eeuwse katten waren er blijkbaar al dol op. In maar liefst drie van de oudste gedrukte boeken in de Universiteitsbibliotheek Utrecht zijn pootafdrukken van katten gevonden. De sporen van deze bijzondere ‘gebruikers’ zijn recent aan het licht gekomen tijdens een project waar de UB momenteel aan werkt: alle gedrukte boeken uit de 15e eeuw (zogenaamde incunabelen of wiegedrukken) worden gedigitaliseerd en opnieuw gecatalogiseerd.

De catalogiseerders en scan-operators laten voor dit project alle ca. 900 incunabelen van de Bijzondere Collecties door hun handen gaan. Catalogusbeschrijvingen van deze vroegste drukken zijn in het verleden ook al gemaakt, maar in het nieuwe project is er speciale aandacht voor de unieke kenmerken van elk exemplaar, zoals de boekband, de herkomst, aantekeningen, decoratie... en zelfs poezenpootjes.

Twee van de boeken met kattenpootjes waren oorspronkelijk in bezit van het Utrechtse kartuizerklooster Nieuwlicht, het andere exemplaar komt uit de Janskerk. Of de katten hun smoezelige pootjes achterlieten toen de boeken zich in deze religieuze instellingen bevonden, is niet met zekerheid vast te stellen. Bekend is wel dat katten in kloosters een nuttige rol als muizenvangers vervulden – en wie weet dus ook als gezelschapsdier tijdens het lezen.

Verrassende vondsten

Het incunabelproject van de UB Utrecht is nu ruim over de helft: meer dan 560 incunabelen zijn gescand en de beschrijvingen in de catalogus verrijkt. Dat heeft al tot tal van verrassende vondsten geleid. Behalve poezenpootjes is er onder meer een afdruk van een bril opgedoken, vogelpoep, uitgeveegde inktvlekken  en allerlei tekeningetjes in de marges. 

De ambitie is om het incunabelproject in 2028 af te ronden.