'Het zijn de nieuwe iconen die op hun eigen manier een weg hebben gebaand in de modewereld en daarbuiten'

In het Centraal Museum is de tentoonstelling MOḌA - Moroccan Fashion Statements te zien. Verantwoordelijk voor de tentoonstelling zijn co-curatoren Ninke Bloemberg, conservator Mode bij het Centraal Museum en Zineb Seghrouchni, oprichtster van DAR Cultural Agency.



Het idee voor MOḌA is vier jaar geleden ontstaan, vertelt Bloemberg. 'We proberen in het Centraal Museum tentoonstellingen op een maatschappelijke manier in te steken en mode leent zich daar als discipline erg goed voor. Mode is namelijk heel toegankelijk. We hebben gesprekken gevoerd met uiteenlopende makers uit de Marokkaanse gemeenschap uit Utrecht, maar ook landelijk en zelfs internationaal. Kenmerkend voor Utrecht is namelijk dat je een grote groep hebt met een Marokkaanse achtergrond. In andere steden is dat veel diverser. En wat me opviel toen ik in Utrecht kwam wonen is dat Utrecht best wel een gesegregeerde stad is. Het zou mooi zijn als deze tentoonstelling voor meer verbinding tussen de mensen zorgt.'


Bloemberg is bij de voorbereiding van de tentoonstelling een partnerschap aangegaan met DAR Cultural Agency, opgericht door Zineb Seghrouchni. DAR Cultural Agency is een cultureel agentschap dat nieuwe stromen in de kunstwereld brengt door niet-Westerse perspectieven te versterken. 'We kenden elkaar niet persoonlijk', vertelt Seghrouchni. 'Maar ik kende wel de eerdere tentoonstellingen die Ninke heeft gemaakt en het Centraal Museum is naar mijn mening het meest frisse museum van Utrecht. Wat voor ons allebei geldt is dat we niet alleen mooie dingen willen laten zien maar dat het ons ook gaat om de verhalen die de makers willen vertellen. Zoals bijvoorbeeld Sara Chraïbi die op haar ontwerp de twaalfde-eeuwse Tinmel moskee in de Hoge Atlas in Marokko heeft afgebeeld. De moskee is zwaar beschadigd bij de grote aardbeving in 2023. Met haar creatie brengt ze een ode aan dit erfgoed. Ze heeft ook gouddraad en koperdraad erin verwerkt en het glinstereffect daarvan staat voor haar voor de veerkracht van het Marokkaanse volk.'


Bloemberg: 'We wilden juist ver van de clichés vandaan blijven zoals de discussies over hoofddoeken en streven er ook niet naar om volledig te zijn. We hebben de ontwerpers juist niet gevraagd om iets over Marokko te maken maar wat hun verhaal is wat ze willen vertellen. En dat verhaal kan dan wel over Marokko gaan en Marokko is ook wel de verbindende factor tussen alle makers.'

Seghrouchni: 'Het is ook niet in een beeld of patroon te vangen wat Marokkaans is. Maar wel een overeenkomst tussen alle ontwerpers is dat ze zich allemaal sterk verbonden voelen met het ambachtelijk erfgoed. En in Marokko leeft het erfgoed.'


Bloemberg: 'Een rode draad door de tentoonstelling zijn de familiefoto's: de familie bleek voor velen een belangrijke inspiratiebron, een muze. Deze lijn wordt de komende periode nog aangevuld met familiefoto's van bezoekers, een levend archief. 


Seghrouchni: 'De foto's vertellen heel veel over de tijd waarin ze gemaakt zijn, zoals de stijl van het interieur en de kleding. Het zijn persoonlijke archieven waar kennis in opgeslagen is, zoals herinneringen. Die delen we in MOḌA, in de tentoonstellingsruimte loopt een lijn van familiefoto’s van de deelnemende kunstenaars en van betrokkenen van het project. De lijn wordt aangevuld met foto’s uit de albums van bezoekers uit de Marokkaans-Nederlandse community.’


Seghrouchni: 'De foto's vertellen heel veel over de tijd waarin ze gemaakt zijn, zoals de stijl van het interieur en de kleding. Het zijn persoonlijke archieven waar kennis in opgeslagen is, zoals herinneringen. Die delen we in MOḌA, in de tentoonstellingsruimte loopt een lijn van familiefoto’s van de deelnemende kunstenaars en van betrokkenen van het project. De lijn wordt aangevuld met foto’s uit de albums van bezoekers uit de Marokkaans-Nederlandse community.’


Bloemberg: 'We hebben ook gesprekken georganiseerd, 'table of voices', met mensen die ons inspireren om op die manier een beetje uit onze eigen bubbel te geraken en om te polsen of waar wij mee bezig zijn ze aanspreekt.'

Seghrouchni: 'MOḌA bestaat uit het werk van makers die al een indrukwekkende internationale praktijk en naam hebben opgebouwd, zoals Hassan Hajjaj, maar ook mensen die net afgestudeerd zijn zoals Chaimae El Masmoudi. Maar ook een stuk van Dior dat naast een outfit van Mastoor staat, er is geen strikte hiërarchie, alle verhalen zijn waardevol. We hebben ook een meerdere reizen naar Marokko gemaakt.'

Bloemberg: 'Een deel van de makers timmert al langer aan de weg en een deel komt nu op, een nieuwe generatie makers. Dat hebben we zichtbaar willen maken.'

Seghrouchni: 'Die nieuwe generatie heeft toegang tot internet, tot kennis en opleidingen. Denk bijvoorbeeld aan de oprichters van Daily Paper, die zijn heel populair onder jongeren, maar hun ontwerpen worden ook door Beyoncé en Michelle Obama gedragen. Alle drie de oprichters hebben hun roots op het Afrikaanse continent; Somaliland, Ghana en Marokko. Met Daily Paper vertellen ze de verhalen van de diaspora via mode. In MOḌA zie je een ontwerp van een soort Sahara strijder die van top tot teen gekleed is in denim, geverfd met natuurlijke henna. In de stof is het logo van het merk abstract verwerkt als een patroon.’

Ook de Utrechtse scene is op de tentoonstelling vertegenwoordigd, vertelt Bloemberg. 'Iemand als Chaimae El Masmoudi die van de HKU afkomt en Yousra Razine Mahrah die in Arnhem aan de ArtEZ modeacademie studeerde en Saïd Belhadj die hier om de hoek aan de Oudegracht zit met een eigen winkel en atelier. Hij ontwerpt zijn eigen schoenen onder het label Raphia.'


Seghrouchni: 'Hij zat al in de duurzame mode en wilde meer met zijn roots en mode doen. Hij begon in Noord-Marokko en raakte gefascineerd door het natuurlijke materiaal raffia, draden die uit de stam van een palmboom worden getrokken. Hij volgde het materiaal naar Zuid-Marokko want daar zijn de ambachtslieden die gespecialiseerd zijn in werken met dit materiaal. Dit leidde tot een mooie samenwerking tussen Said en hen in de vorm van zijn schoen label RAPHIA.”


Bloemberg: 'Samira Charroud is eigenlijk illustrator maar laat in de tentoonstelling een wandtapijt zien dat voor een deel een persoonlijk verhaal vertelt over het Rif-gebied van haar vader en het polderlandschap van haar moeder.'


Seghrouchni: 'Het is eigen aan mode, het is multidisciplinair.'

Bloemberg: 'En dat past ook goed bij het dna van het Centraal Museum. Zoals Yasmina Ajbilou die het modehuis House of Useless heeft opgericht. Useless heeft daarbij een dubbele betekenis: use less en useless. Zij creëerde voor haar eerdere solotetoonstelling drie kaftans vol symbolen. Één daarvan is nu wederom een eye-catcher in de eerste zaal.'



Bloemberg en Seghrouchni willen in deze tentoonstelling vooral de positieve, creatieve kant van de Marokkaanse gemeenschap laten zien. Bloemberg: 'We willen vooral de veelzijdigheid van de makers laten zien en de fantastisch mooie werken die ze maken.'

Seghrouchni: 'MOḌA vertelt de verhalen vanuit het hier en nu.'

Bloemberg: 'Mohamed Benchellal is ook een goed voorbeeld. Hij kreeg op de lagere school het schooladvies mbo. Wat je nog steeds veel ziet bij kinderen met een migratieachtergrond, die worden vaak onderschat. Maar hij heeft een waanzinnige route bewandeld en kleedt nu de koningin en heeft een solotentoonstelling in Qatar. Hij is nooit gestopt met dromen en we willen juist deze voorbeelden laten zien voor de nieuwe generatie via zijn label BENCHELLAL.'


Seghrouchni: 'Het zijn de nieuwe iconen die op hun eigen manier een weg hebben gebaand in de modewereld en daarbuiten. Het bijzondere aan MOḌA is dat we al deze makers nu samen hebben gebracht in een ruimte van 1000m2 in een museale context. Voor iedereen is iets nieuws te ontdekken, of je nu een liefhebber bent van mode, textiel, fotografie of ambacht.'

De tentoonstelling is vijf maanden te zien in het Centraal Museum, nog tot en met 2 maart 2025. Daarnaast organiseren DAR Cultural Agency en Centraal Museum drie keer een MOḌA Fest. Seghrouchni “Tijdens MOḌA Fest brengen we mensen samen om samen na te denken over verschillende onderwerpen via gesprekken, dans, workshops en film. Dit past bij ons gezamenlijke overtuiging dat musea meer zijn dan toonzalen, maar juist community spaces, waarin je elkaars perspectief verbreedt en een belangrijke plek in de samenleving bent. MOḌA en de modeverhalen komen tijdens deze dagen nog meer tot leven.” In totaal zijn er 3 MOḌA Festen, waarvan er nog twee plaatsvinden; op zondag 19 januari en zondag 16 februari 2025.'