Onduidelijk waarom minutenwijzer Domtoren losraakte

Onderzoek heeft niet definitief kunnen uitwijzen waarom de minutenwijzer van het uurwerk aan de westkant van de Domtoren op 7 januari van dit jaar is losgeraakt. Het lijkt aannemelijk dat de moer die de wijzer aan de as moet bevestigen onvoldoende geborgd was. Hierdoor is de wijzer geleidelijk losgeraakt en uiteindelijk gevallen. Dat dat gebeurde toen het hevig sneeuwde lijkt toeval; het is onwaarschijnlijk dat de sneeuw van invloed is geweest op het losraken van de wijzer.

De Dom is onlangs nog gerestaureerd; de wijzers van het uurwerk zijn in mei 2024 terug op de toren gemonteerd, nadat ze op een andere locatie opnieuw waren geverfd en verguld. Nadat afgelopen januari werd geconstateerd dat één van de minutenwijzers was losgeraakt, nam de gemeente direct maatregelen. Een deel van het Domplein rond de toren werd toen uit voorzorg afgezet. De firma Eijsbouts - die normaal alleen het onderhoud van de uurwerken verzorgt - zette de uurwijzer van de klok aan de westkant vast, en controleerde ook de borging van de overige wijzers. 

De wijzers horen vast te zitten met een bevestigingsmoer en een borgbout. Deze bevestigingsmethode wordt veel gebruikt en betrouwbaar geacht. Tijdens de controle bleek dat de wijzers van de wijzerplaten aan de noord- en zuidzijde van de toren meer speelruimte hadden dan wenselijk is. Ook ontbrak daar de borgbout. De moer van elke wijzer is toen direct doorboord om een nieuwe borging aan te brengen. Het Domplein werd daarna weer vrijgegeven.

Aansluitend werd een onderzoek gestart. Daar zijn specialisten vanuit Eijsbouts, de Monumentenwacht en de gemeente in de afgelopen weken mee bezig geweest. Ook is de gemeente in gesprek met klokkengieterij Laudy, de aannemer die de wijzers in mei 2024 op de toren monteerde. 

Helaas bieden de onderzoeksresultaten geen uitsluitsel over de oorzaak van het losraken van de wijzer. De bevestigingsmoer en borgbout van de westelijke minutenwijzer zijn na de val niet teruggevonden. Het gaat hier om onderdelen van enkele centimeters. Ook zijn de bevestigingsmoeren van de overige wijzers direct na het voorval doorboord om deze opnieuw te borgen. Dit maakt dat er geen betrouwbaar bewijs meer aanwezig is om te bepalen of de wijzers in eerste instantie op de juiste manier gemonteerd waren.  Bij de oplevering van de restauratie in 2024 is het uurwerk wel gecontroleerd, maar hierbij werden geen bijzonderheden geconstateerd. Zoals gebruikelijk bij dergelijke inspecties is de borging hierbij niet in detail bekeken. 

De gemeente is erg geschrokken van het voorval en betreurt dat de precieze oorzaak niet duidelijk is geworden. Dennis de Vries, wethouder Vastgoed: “Dat is natuurlijk hartstikke onbevredigend. We hebben de Dom pas gerenoveerd, het is eigenlijk niet uit te leggen dat de wijzer naar beneden is gevallen. Gelukkig hangen de wijzerplaten boven de omloop, waar geen publiek komt, en is er niemand gewond geraakt. Voor ons is nu het allerbelangrijkste dat we zorgen dat dit nooit meer gebeurt. Met het werk dat nu aan de wijzerplaten is verzet en de extra controles die we gaan uitvoeren, gaat dat zeker lukken.”

Herstel

Hoewel de overige wijzers direct na het voorval weer naar behoren zijn geborgd, neemt de gemeente uit voorzorg nog meer maatregelen. De overige wijzers zijn inmiddels vastgemaakt met extra bevestigingspennen. Ook zullen de komende tijd controles plaatsvinden op de borging van de wijzers.

De minutenwijzer van de westelijke wijzerplaat is door de val beschadigd geraakt en moet hersteld worden. In Nederland zijn maar enkele partijen die dit kunnen doen; de gemeente is op dit moment in gesprek met een partij om de wijzer te herstellen. De wijzer wordt gereconstrueerd conform de situatie voor de val; net als de overige minutenwijzers weegt deze zo’n 70 kilo en is met goud verguld. Het is nog niet duidelijk hoe lang het herstel gaat duren. Tot die tijd blijft dit uurwerk buiten werking. Aan de overige drie zijdes van de toren is de tijd wel af te lezen.