Overrompelend concert van Domcantorij voor Vrouwendag

Op zaterdag 8 maart 2026, Internationale Vrouwendag, verzorgden de zangers en instrumentalisten van de Domcantorij een overrompelend concert in de Domkerk. Op de lessenaars stonden uitsluitend werken van vrouwelijke componisten, uit acht eeuwen muziekgeschiedenis. Muziek die van de middeleeuwen tot het heden al in de marge heeft gestaan. 

Er was gekozen voor een programma bestaande uit zeer diverse werken: van Hildegard von Bingen (1098–1179), Chiara Margarita Cozzolani (1602–1678), Lili Boulanger (1893–1918), Elsa Barraine (1910–1999), de Amerikaanse componiste Caroline Shaw (*1982), met als rode draad twee symfonieën van de Russische componiste Galina Ustvolskaya (1919–2006): Symfonie nr. 4 'Gebed' en Symfonie nr. 5 'Amen'. Het geheel stond onder leiding van Domcantor Remco de Graas.

De keuze voor Ustvolskaya's symfonieën was bewust en veelzeggend. Haar muziek is radicaal, sober en meedogenloos, keihard slagwerk in een middeleeuwse kerk, een gebed om vrede dat niet smeekt maar eist. Dat een Russische vrouwelijke componiste hier, op Vrouwendag, het hart van het programma vormt, is een statement dat niet uitgelegd hoeft te worden. De wereld staat in brand; haar muziek weigert dat te verdoezelen.

Ustvolskaya zelf was overigens fel gekant tegen het idee van aparte festivals voor vrouwelijke componisten. Toen haar Symfonie nr. 4 werd uitgevoerd als onderdeel van een festival voor vrouwelijke componisten, weigerde zij aanwezig te zijn. Zij stelde dat muziek alleen op haar eigen merites beoordeeld mag worden, en dat een concert van uitsluitend vrouwelijke componisten de muziek eerder tekortdoet dan eer bewijst. Die spanning – tussen het artistieke ideaal van universele kwaliteit en de structurele realiteit van eeuwen uitsluiting – was bewust onderdeel van het concert.

Een van de zangeressen van de Domcantorij gaf een inleiding op het concert die de toon zette, waarin zij deze paradox van dit programma onder woorden bracht: de noodzaak om een aparte ruimte te maken voor vrouwelijke componisten, juist omdat die ruimte structureel is onthouden. Zolang representatieve gelijkheid in de concertprogrammering niet bereikt is, blijft zulke correctieve programmering niet alleen gerechtvaardigd maar noodzakelijk.

Het concert onderscheidde zich niet alleen door de programmatische keuzes maar ook door de kwaliteit van de uitvoering. De Domcantorij toonde een hoog niveau van musiceren. De koorsolisten droegen de enkelvoudig bezette passages met overtuiging en gemak. De interpretaties waren origineel en overtuigend. Cantor en musici lieten zien dat de Domcantorij niet slechts een statement wilde maken, maar dat ook muzikaal volledig waarmaakt.

In een tijd waarin femicide wereldwijd toeneemt en vrouwen in talloze contexten nog altijd systematisch worden onderdrukt, was dit concert een belangrijke herinnering: vrouwen componeren, scheppen, spreken – en zijn dat altijd blijven doen, ook wanneer de wereld ze niet wilde horen. Dat de Domkerk op Internationale Vrouwendag juist die stemmen liet klinken, was een stevig statement. De Domcantorij Utrecht is opgericht in 1971 en staat onder leiding van Domcantor Remco de Graas. Het programma van 8 maart 2026 werd samengesteld door Remco de Graas en cantorij-lid Martine Mussies, die bij de Domcantorij de bladmuziekbibiotheek beheert en meedenkt over missie, visie en programmering.