Centraal Museum presenteert grote solotentoonstelling van Frans Franciscus

Het Centraal Museum presenteert vanaf 10 juli Godenschemering – Frans Franciscus, een omvangrijke solotentoonstelling van de kunstenaar Frans Franciscus (Utrecht, 1959). Voor het eerst wordt zijn oeuvre in de volle breedte getoond: van schilderijen uit zijn vroege academiejaren in Utrecht tot recente monumentale werken. Godenschemering brengt schilderijen en keramiek uit vier decennia samen met topstukken uit de collectie van het Centraal Museum. De tentoonstelling is samengesteld door gastcuratoren Paul van den Akker en Claar Griffioen.

Bart Rutten, artistiek directeur Centraal Museum:

'Frans Franciscus behoort tot de meest eigenzinnige Nederlandse figuratieve schilders van zijn generatie. Met humor en grote betrokkenheid onderzoekt hij thema’s als macht, liefde, geloof en menselijk gedrag – onderwerpen die diep verankerd zijn in de collectie van het Centraal Museum. In Godenschemering gaan zijn werken een verrassende dialoog aan met objecten, foto’s en schilderijen uit de museumcollectie.'

De titel Godenschemering verwijst naar de omwenteling in de kunstwereld rond 1980, toen de dominantie van de abstracte kunst afnam en een nieuwe generatie figuratieve kunstenaars naar voren trad. Frans Franciscus behoorde tot deze generatie en ontwikkelde een geheel eigen beeldtaal waarin kunstgeschiedenis, humor en maatschappijkritiek samenkomen. Met de tentoonstelling laat het Centraal Museum zien hoe hij al meer dan veertig jaar op kritische en scherpzinnige wijze thema's verbeeldt als diversiteit, identiteit en onrecht – thema's die vandaag actueler zijn dan ooit. Franciscus zet daarvoor de kunstgeschiedenis in: zijn werk wortelt in de traditie van meesters uit verschillende tijden.

In zijn schilderijen zie je onder anderen schilders, queer personen en figureren ontleend aan christelijke heiligen. Voorbeelden hiervan zijn Visitors (1992), Olubunmi (1992) en Decoronation (2003). In Olubunmi tuimelen tientallen Maasai-figuren door de ruimte rond een schilder van abstracte kunst. Met humor en ironie stelt Franciscus de vanzelfsprekendheid van de westerse kunstcanon ter discussie en pleit hij voor een bredere blik op de figuratieve traditie.

Godenschemering is opgebouwd rond terugkerende thema's in het werk van Franciscus: kunstenaarschap, liefde, macht, geloof en seksuele en culturele diversiteit. Door historische motieven te verbinden met eigentijdse situaties laat hij zien hoe menselijke verlangens, conflicten en gedragingen door de eeuwen heen verrassend herkenbaar blijven.

Speciaal voor de tentoonstelling realiseerde Franciscus het monumentale drieluik No Masters or Kings When the Ritual Begins (2025). Het werk ontstond naar aanleiding van het collectiestuk Drie triktrakspelers (1625) van Hendrick ter Brugghen en toont hoe de kunstenaar oude beelden gebruikt voor een kritische verbeelding van de gevolgen van vijandschap en oorlogsgeweld.

Een bijzonder onderdeel van de tentoonstelling vormt de gedeeltelijke reconstructie van het atelier van Franciscus uit zijn studietijd aan de Utrechtse kunstacademie. Ook wordt aandacht besteed aan een vrijwel vergeten hoofdstuk uit zijn relatie met het museum: de monumentale muurschildering die hij in 1993 voor deze verdieping van het Centraal Museum maakte en die inmiddels verloren is gegaan. Aan de hand van schetsen, foto's en archiefmateriaal wordt dit verdwenen werk opnieuw zichtbaar gemaakt.

Gelijktijdig met de tentoonstelling verschijnt bij WBOOKS de publicatie Godenschemering | F. Franciscus – schilder in gevecht met de kunstgeschiedenis van gastcuratoren Paul van den Akker, emeritus-hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Open Universiteit, en Claar Griffioen, schrijver over beeldende kunst en van literaire fictie. De rijk geïllustreerde uitgave biedt een nieuw overzicht van ruim veertig jaar kunstenaarschap.

Frans Franciscus (pseudoniem van Frans van de Vooren, Utrecht, 1959) woont en werkt in Amsterdam. Hij studeerde van 1982 tot 1986 aan de kunstacademie in Utrecht. Sinds de jaren tachtig ontwikkelt hij een veelzijdig oeuvre van schilderijen, tekeningen en keramiek, waarin hij kunsthistorische motieven verbindt met actuele maatschappelijke thema’s en observaties van menselijk gedrag. Zijn werk was internationaal te zien in onder meer New York, Berlijn en China en maakt deel uit van de collecties van het Drents Museum (Assen), de Kunsthal Helmond (Helmond), Museum Jan Cunen (Oss), het Centraal Museum (Utrecht), Museum Catharijneconvent (Utrecht) en Museum Valkhof (Nijmegen).

Op de tweede etage van het Collectiegebouw presenteert het Centraal Museum De Verdieping, waarvoor kunstenaars, vormgevers en collectieven hun werk presenteren in relatie tot de museumcollectie. Godenschemering – Frans Franciscus is de zevende tentoonstelling in deze reeks. Eerder waren hier tentoonstellingen te zien van onder anderen Pauline Curnier Jardin en Willem de Rooij.