In het
maandblad van Oud-Utrecht houdt de redacteur H. de Jong een pleidooi
voor het voortbestaan van het tweede hoofdgebouw van de Nederlandse
Spoorwegen in Utrecht. Hij noemt het plan Hoog-Catharijne voor de
binnenstad uiterst gevaarlijk. Dat meldt het
Utrechtsch Nieuwsblad op
23 juli 1964.
Wordt
het plan Hoog-Catharijne uitgevoerd dan zal de stationswijk radicaal
van aanzien veranderen. Feitelijk herkent men aan de stationszijde
van de Catharijnesingel, in de opzet van Hoog-Catharijne, amper nog
een punt, dat blijven zal zoals het vandaag is. Om de verdwijning van
het oudste van de drie hoofdgebouwen zal niemand treuren, zo meent de
heer De Jong.
Maar aan
het tweede hoofdgebouw is meer te zien dan men op het eerste gezicht
zou verwachten. Niet alleen om de spoorweghistorische details hoopt
de redacteur van Oud-Utrecht, maandblad van de Vereniging tot
beoefening en tot verspreiding van de kennis der geschiedenis van de
stad en de provincie Utrecht, op het behoud van HGB II. Hij vindt het
vooral ook van belang voor het gehele karakter van dit deel van
Utrecht.
Volgens
de thans bekende plannen zal HGB II niet verdwijnen. Maar Oud-Utrecht
lijkt er niet helemaal gerust op. "Het tweede spoorweggebouw
vond genade in de ogen der Hoog-Catharijners, het zal echter temidden
van de nieuwe bebouwing wel een beetje uit de toon vallen."
Omdat men kennelijk genade alleen als grondslag voor het behoud te
riskant acht, wordt uitvoerig op de geschied- en bouwkundige
betekenis van het gebouw gewezen.
De heer
De Jong waardeert de nu zeventigjarige schepping van Klinkhamer met
al haar geleende fraaiigheden hooglijk temidden van al die harde
rechtlijnigheid in beton en glas, temidden waarvan wij in de komende
jaren jaren moeten leven.
In dit
artikel wordt teruggegrepen op een beschouwing in jaargang 1896 van
het Bouwkundig Tijdschrift van het HGB II.
Toen
door het in werking treden van de wet van 22 juli 1890 het oude
Rijnspoorwegnet aan de staat overging, waardoor Utrecht feitelijk het
middelpunt was geworden van het zo uitgebreide spoorwegnet van de
staat, door de maatschappij beheerd, moest op afdoende wijze getracht
worden een behoorlijke huisvesting te verkrijgen voor de nu zoveel
meer omvattende administratie van de centrale dienst.
De
maatschappij kocht daartoe van de gemeente Utrecht een ruim
tweeëntwintighonderd vierkante meter groot zijnde gedeelte van het
buitengebied Puntenburg, aan het bestaande gebouw grenzend, maar door
een openbare weg daarvan gescheiden.
De
maatschappij droeg daarna het maken van plannen voor een nieuw gebouw
aan de heer Jacob F. Klinkhamer, bouwkundig ingenieur te Amsterdam,
die ook met de uitwerking van de plannen werd belast. De
zesentwintigste juli 1893 werd door de maatschappij de bouw
aanbesteed van een centraal bureau met daarmeden in verband staande
werken, in aansluiting met 't oude gebouw. De raming daarvan bedroeg
f 441.000, welke som, niettegenstaande alle extra werk en bijwerk,
niet is overschreden.
Op
veertien augustus 1893 ging de eerste spade in de grond. In de
laatste dagen van augustus 1895 kon een gedeelte van het gebouw in
gebruik worden genomen door de Centraal spoorwegmaatschappij en voor
dat jaar ten einde was, werd de gehele maatschappij tot exploitatie
van de staatsspoorwegen daarin overgebracht.
Het
nieuwe gebouw werd met het oude in verbinding gebracht door middel
van een overdekte brug ter hoogte van de eerste verdieping over de
openbare weg. een tweede verbinding werd verkregen door een tunnel
onder de openbare weg. De ondersteuning van de brug tussen de
gebouwen werd uitgevoerd als een monumentale poort met twee
doorgangen voor rijtuigen en twee voor voetgangers.